De energietransitie in Nederland staat voor grote uitdagingen. Terwijl we met volle kracht streven naar een duurzame energievoorziening, komen de beperkingen van ons elektriciteitsnet steeds nadrukkelijker naar voren. Het rapport “Slim met Stroom voor Groene Groei“ biedt een ambitieus en pragmatisch raamwerk om netcongestie aan te pakken en flexibiliteit in ons energiesysteem te vergroten. Maar is dit genoeg? Hoewel het rapport een solide technische basis legt, blijft een diepere reflectie op de sociale en ruimtelijke aspecten van de energietransitie uit. Dit brengt risico’s met zich mee die verder gaan dan technische vraagstukken.

Het rapport legt de nadruk op oplossingen zoals energiehubs, strategische batterijplaatsing en een optimalisatie van netgebruik. Dit zijn cruciale stappen in de richting van een veerkrachtiger elektriciteitsnet. Maar hoe deze oplossingen worden ingebed in de dagelijkse praktijk, blijft onduidelijk. Energiehubs bijvoorbeeld, worden gepresenteerd als dé oplossing om lokale productie, opslag en gebruik van elektriciteit te verbinden. Maar hoe worden deze hubs afgestemd op lokale gemeenschappen, die vaak een sleutelrol spelen in de acceptatie van dergelijke projecten? Hier blijkt het rapport stil te blijven. Mijn eigen onderzoek naar conflicten over het gebruik van land binnen de energietransitie toont aan dat eigendomsrechten en participatie van lokale gemeenschappen doorslaggevend kunnen zijn voor het succes van energie-initiatieven. Het ontbreken van een sociale inbedding kan ervoor zorgen dat technische oplossingen stranden in maatschappelijke weerstand.

De energietransitie is bovendien een ruimtelijk vraagstuk. Waar komen al die energiehubs, batterijen en infrastructuur te staan? Dit gaat niet alleen over de technische haalbaarheid, maar ook over de verdeling van schaarse ruimte in Nederland. Concurrentie om ruimte – of het nu gaat om landbouw, natuur, woningbouw of energie-infrastructuur – is een reëel en groeiend probleem. Terwijl het rapport focust op technische oplossingen, blijven de implicaties voor ruimtelijke ordening grotendeels onbesproken. Zonder een visie op hoe energie-infrastructuur zich verhoudt tot andere ruimtelijke claims, dreigen we nieuwe conflicten te creëren in plaats van oplossingen.

Daarnaast is het belangrijk om te erkennen dat netcongestie niet slechts een technisch probleem is, maar ook een governance-uitdaging. Het rapport benadrukt de rol van netbeheerders, bedrijven en overheid, maar blijft vaag over hoe deze partijen samenkomen in een geïntegreerde aanpak. Wie neemt de regie? Hoe worden prioriteiten gesteld bij aansluitingen? En wie beslist welke projecten voorrang krijgen? Is er überhaupt wel capaciteit om naast de nodige uitbreiding ook flexibiliteit toe te passen? Het rapport wijst op de noodzaak van prioritering, maar biedt geen duidelijke normatieve kaders voor deze beslissingen. Dit is een gemiste kans, omdat juist deze keuzes fundamentele vragen oproepen over rechtvaardigheid en duurzaamheid.

Ondanks deze kritiekpunten is het rapport een belangrijke stap in het adresseren van de elektriciteitscrisis. Het biedt praktische oplossingen en benadrukt de urgentie van actie. Maar de complexiteit van de energietransitie vraagt meer dan technische antwoorden. Het vraagt om een holistische benadering waarin sociale, ruimtelijke en governance-aspecten een centrale rol spelen. Een energietransitie die kabels én mensen verbindt, is de enige weg vooruit.

Door dit rapport in een bredere context te plaatsen, kunnen we het fundament leggen voor een duurzamer en rechtvaardiger energiesysteem. Dit vereist een nauwere samenwerking tussen overheden, netbeheerders en lokale gemeenschappen. Alleen door deze verbindingen te leggen, kunnen we een energietoekomst realiseren waarin iedereen een plek heeft.